Chỉ số đều trọng số vs chỉ số theo vốn hoá: hai cách xây rổ khác nhau

Khi mua một quỹ "theo chỉ số", nhiều người cho rằng mình đang đầu tư đều vào tất cả cổ phiếu trong rổ. Thực tế phụ thuộc vào cách chỉ số được tính trọng số. Hai phương pháp phổ biến nhất — theo vốn hoá và đều trọng số — tạo ra những danh mục có đặc tính rất khác nhau, dù cùng chứa một nhóm cổ phiếu.

Chỉ số theo vốn hoá

Đây là cách phổ biến nhất ở các chỉ số lớn. Mỗi cổ phiếu chiếm tỷ trọng tương ứng với giá trị vốn hoá thị trường của nó: công ty càng lớn, tỷ trọng càng cao.

• Ưu điểm: tự động phản ánh quy mô thị trường, chi phí vận hành thấp (ít phải mua bán khi giá biến động), và tự "để cho người thắng chạy".
• Nhược điểm: rủi ro tập trung. Nếu một vài công ty khổng lồ chiếm phần lớn chỉ số, hiệu suất của cả quỹ phụ thuộc nặng vào số ít đó. Bạn có thể nghĩ mình đa dạng, nhưng thực tế rủi ro dồn vào vài mã lớn nhất.

Chỉ số đều trọng số

Chỉ số đều trọng số cho mỗi cổ phiếu một tỷ trọng bằng nhau, bất kể công ty lớn hay nhỏ.

• Ưu điểm: giảm sự phụ thuộc vào vài ông lớn, tăng tỷ trọng của các công ty vừa và nhỏ trong rổ, nên đa dạng hơn về đóng góp.
• Nhược điểm: cần tái cân bằng định kỳ để đưa các tỷ trọng về bằng nhau, phát sinh chi phí giao dịch và thường có phí cao hơn. Nó cũng nghiêng về các công ty nhỏ hơn, nên hành vi có thể biến động mạnh hơn trong một số giai đoạn.

Khác biệt ảnh hưởng gì?

Hai quỹ cùng theo "một chỉ số" nhưng khác phương pháp trọng số có thể cho hiệu suất rất khác nhau trong từng giai đoạn:

• Khi vài cổ phiếu vốn hoá lớn dẫn dắt thị trường, chỉ số theo vốn hoá thường vượt trội.
• Khi đà tăng lan rộng ra nhiều công ty vừa và nhỏ, chỉ số đều trọng số có thể làm tốt hơn.

Không có cách nào "đúng" tuyệt đối — chúng chỉ phản ánh hai triết lý khác nhau về cách định nghĩa "thị trường".

Điều nhà đầu tư nên làm

Trước khi mua một quỹ chỉ số, hãy kiểm tra nó dùng phương pháp trọng số nào và vài cổ phiếu lớn nhất chiếm bao nhiêu phần trăm rổ. Con số đó cho bạn biết mình thực sự đang đa dạng đến đâu. Nếu một quỹ "chỉ số" mà 30–40% dồn vào vài mã, thì mức độ đa dạng của bạn thấp hơn nhiều so với cảm giác ban đầu — và hiểu điều đó giúp bạn chọn công cụ khớp với mức rủi ro mình thực sự muốn.